Eerlijk ? De meeste dingen die we elke dag doen, zijn helemaal niet “typisch Nederlands” of “typisch van ons”. Je ochtendkoffie, de manier waarop je sorry zegt, de kruiden in je avondeten, zelfs hoe je iemand begroet op straat… dat komt allemaal ergens vandaan. Vaak van heel ver. En we hebben het niet eens door. Best gek eigenlijk, als je er even bij stilstaat.
Neem koffie. Zo’n simpele gewoonte, ’s ochtends een bakkie doen. Maar die hele cultuur komt oorspronkelijk uit Ethiopië, daarna via Jemen en het Ottomaanse Rijk naar Europa. Hetzelfde geldt voor thee, pasta, rijst, paprika’s in je stamppot… niks van dat alles is “van hier”. Als je dieper in dit soort dingen wil duiken, raad ik je echt aan om eens rond te snuffelen op https://globalcultures.net, daar staat veel interessants over hoe culturen door de eeuwen heen in elkaar zijn geschoven. Ik vond het fascinerend om te lezen, echt.
Taal : het meest onzichtbare bewijs
Weet je hoeveel woorden we dagelijks gebruiken die uit andere talen komen ? Gigantisch veel. “Pyjama” komt uit het Hindi/Perzisch. “Sjaal” ook. “Koffie” natuurlijk, uit het Arabisch. “Yoghurt” is Turks. En dan heb ik het nog niet over al die Engelse termen die we gewoon in elke zin proppen zonder erbij na te denken.
Heb jij vandaag al “oké” gezegd ? Dat is Amerikaans. “Ciao”? Italiaans. We pikken het op, we vinden het handig, en binnen een paar jaar voelt het alsof het altijd al van ons was. Taal is misschien wel het meest sluipende voorbeeld van culturele invloed, want je merkt het pas als iemand het je aanwijst.
Eten : je bord is een wereldkaart
Kijk ’s naar wat er vanavond op je bord ligt. Serieus, doe het even. Aardappelen ? Komen uit Zuid-Amerika. Tomaat in je saus ? Ook Zuid-Amerika. Uien, knoflook ? Centraal-Azië. Kip tikka masala is een Brits-Indiase uitvinding, en sushi maken we tegenwoordig thuis met ingrediënten van de Albert Heijn om de hoek.
Ik vind het bijna grappig hoe we zeggen “ik hou van de Hollandse keuken” terwijl die keuken zelf een soort mix is van wat er de afgelopen vijfhonderd jaar via de handelsroutes is binnengekomen. Nasi goreng staat op elke menukaart en niemand kijkt er nog raar van op. Die invloed is zó normaal geworden dat we ‘m gewoon niet meer zien.
Gewoontes die je van huis uit hebt… of toch niet ?
Dit is misschien het interessantste stuk. Denk aan de kleine dingen : een high five geven, je schoenen uitdoen bij binnenkomst, “gezondheid” zeggen als iemand niest. Sommige daarvan lijken universeel, maar ze zijn het niet. De high five komt uit de Amerikaanse sportwereld in de jaren ’70. Schoenen uitdoen is iets wat veel Nederlanders steeds vaker doen, beïnvloed door Aziatische en Scandinavische woonculturen.
Yoga ? Dat deed je oma waarschijnlijk niet, maar jij misschien wel, elke dinsdagavond. Mindfulness, meditatie, hygge-knusheid uit Denemarken, Feng Shui in je woonkamer… het sluipt binnen via series, Instagram, vrienden die op reis zijn geweest. En voor je het weet is het jouw “ding”.
Waarom hebben we dit niet door ?
Goeie vraag. Ik denk dat het komt omdat culturele invloed niet met een knal komt. Het sijpelt. Langzaam, druppelsgewijs, via een serie op Netflix, een vakantie naar Spanje, een collega die iets nieuws meeneemt voor de lunch. Tegen de tijd dat het onderdeel is van je routine, voelt het gewoon… van jou.
En dat is eigenlijk wel mooi, toch ? Cultuur is geen doos met een slot erop. Het beweegt, het mengt, het verandert. Jij bent het resultaat van duizenden jaren uitwisseling tussen mensen die elkaar ergens tegen het lijf liepen en dachten : “hé, dat is een goed idee, dat neem ik mee naar huis.”
Wat kan je ermee ?
Niet veel, en tegelijk alles. Het helpt vooral om met wat meer nieuwsgierigheid naar je eigen dag te kijken. Waar komt dit vandaan ? Waarom doe ik dit zo ? Wie heeft dit bedacht ? Je hoeft er geen wetenschapper voor te worden, gewoon af en toe even stilstaan is al genoeg.
En misschien, als je de volgende keer iemand hoort zeggen “ja maar dat is niet onze cultuur”, mag je even glimlachen. Want de kans is groot dat “onze cultuur” zelf al een flinke smeltkroes is. Dat maakt het juist leuk, vind ik. Minder star, meer levend. Wat denk jij ervan ?
